Dağılma Dönemi Islahatlarının Genelı
İlk kez hukuk-idari alanda yoğun ıslahat yapıldı; ilk kez padişah yetkileri kısıtlandı, kanun üstünlüğü geldi, anayasa yapıldı, parlamento açıldı, rejim değişti. Islahatlar devlet politikası hâline geldi.
Sened-i İttifak (1808)
Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa aracılığıyla II. Mahmut ile ayanlar arasında imzalandı. İlk kez padişah yetkilerini kısıtlayan belgedir; Magna Carta'ya benzetilir. Merkezî yönetimin zayıfladığını kanıtlar.
Yönetim Alanı
- Divan kaldırılıp Nazırlıklar (Bakanlıklar) kuruldu — ilk kez kabine sistemi. Eyaletler illere ayrıldı, maaşlı valiler atandı.
- Tımar sistemi kaldırıldı, memurlara maaş bağlandı. Müsadere kaldırıldı → özel mülkiyet gelişti.
- Takvim-i Vekayi (ilk resmî gazete), köy-mahalle muhtarlıkları, posta teşkilatı, pasaport ve Murur Tezkeresi uygulaması.
Askerî Alan
- 1826 Yeniçeri Ocağı kaldırıldı (Vaka-i Hayriye); yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu kuruldu. Bektaşilik tarikatı kaldırıldı.
- Seraskerlik (başkomutanlık) makamı, Redif birlikleri, ilk (askerî) nüfus sayımı, Mekteb-i Harbiye ve Mekteb-i Tıbbiye açıldı.
Eğitim ve Ekonomi
- İstanbul'da ilköğretim zorunlu oldu; rüştiyeler açıldı, ilk kez Avrupa'ya öğrenci gönderildi; Tercüme Odaları kuruldu.
- Feshane ve Çuha fabrikaları açıldı; yerli üreticiye gümrük kolaylığı sağlandı.
NOT: II. Mahmut ilk köklü değişiklikler yapan padişahtır; devlet dairelerine portresini astırdığı için "Gâvur Padişah" olarak da anıldı. Şiirlerinde "Adli" mahlasını kullandı.