Türk İsmi ve Anlamı
Türk adı tarih boyunca birçok topluluğun kaynağında geçmiştir. Göçebe yaşam tarzı sebebiyle Türkler pek çok toplumu etkilemiş, aynı zamanda onlardan etkilenmiştir. Kaynaklara göre "Türk" kelimesinin anlamları:
| Kaynak | Anlamı |
|---|---|
| Çin Kaynakları | Miğfer |
| Kaşgarlı Mahmut | Olgunluk çağı |
| Wambery | Türemek |
| Ziya Gökalp | Kanun-nizam sahibi |
| Göktürk–Uygur | Güç, kuvvet |
| Dorfer | Devlete bağlı halk |
| Arap Kaynakları | Terk edilmiş |
| İran Kaynakları | Güzel insan |
- Türk adı 552'de bağımsızlığını kazanan Kök Türk (Göktürk) devletiyle resmi bir kimlik kazanmıştır.
- Türk adını siyasi ad olarak ilk kez Göktürkler kullanmıştır.
- Türk adı ilk kez Çin kaynaklarında geçer (Kuzey Şansi Antlaşması, Çin–Hun).
- "Türkiye" coğrafi ismi ilk kez 6. yy Bizans kaynaklarında Orta Asya için kullanılmıştır.
- Marco Polo, Orta Asya için "Büyük Türkiye", Anadolu için "Küçük Türkiye" ifadesini kullanmıştır.
- Orhun Abidelerinde Türk adı "Türük" olarak geçer.
NOT: Türklerin yazıyı geç kullanması ve konargöçer yaşamı sebebiyle Türklere ait bilgilere daha çok yabancı kaynaklarda rastlanır. Çin, İran ve Bizans kaynaklarında Türk adının sıkça geçmesi bu toplumlarla etkileşim halinde olunduğunu gösterir.
Türklerin Ana Yurdu
- Türklerin ilk ana yurdu Orta Asya'dır. Sınırları: Doğuda Kingan Dağları, batıda Hazar Denizi, güneyde Himalaya Dağları, kuzeyde Sibirya (Altay Dağları).
- Türklerin kutsal şehri Ötüken'dir; "Toprak Ana", "Dünyanın Merkezi", "Türklerin Ortaya Çıktığı Yer", "İl İdare Edilecek Yer", "Türk memleketlerinin yüreği" olarak ifade edilir.
Orta Asya Kültür Merkezleri
| Merkez | Özelliği |
|---|---|
| Anav | Orta Asya'nın en eski kültür merkezi. At ilk kez bu kültürde görülür. |
| Afenasyevo | Türklere ait en eski kültür merkezi. Çakmak taşından ok uçları, bıçaklar, kemik iğneler. |
| Andronovo | Türklerin ataları tarafından oluşturuldu. İlk tunç ve altın eşyalar. |
| Karasuk | İlk demir işlemeciliği. Atlı göçebe kültürünü yaydılar. |
| Tagar | En gelişmiş kültür merkezi. Tunç ok uçları, hayvan heykelleri, ağaç evler. |
| Kelteminar | Balıkçılık ve avcılık. |
Konargöçer (Bozkır) Yaşamın Özellikleri
- Bozkır kültürü hâkimdir; ekonomi hayvancılık ve ticarete dayanır.
- Yaşam şartlarının zorluğu askerî yapıyı güçlendirmiştir.
- Sosyal sınıf farkı yoktur; kadın-erkek eşitliği ve sosyal devlet anlayışı vardır.
- Bağımsızlık ve milliyetçilik duyguları gelişmiştir; sözlü hukuk kuralları öndedir.
- Hapis cezaları kısa sürelidir; taşınabilir malzemeler kullanılmış, yazı geç benimsenmiştir.
Türk Göçlerinin Sebepleri
- Ekonomik: İklim şartlarının elverişsizliği, nüfus artışı, hayvan hastalıkları.
- Siyasi: Boylar arası çekişmeler, cihan hâkimiyeti düşüncesi.
- Sosyal: Yeni yurt edinme arayışı.
Göçlerin Sonuçları
- Orta Asya'da nüfus azalmış, Türk kültürü geniş bir alana yayılmıştır.
- Boylar arasında dinî, siyasi ve kültürel farklılıklar oluşmuştur.
- Türkler gittikleri yerleri askerî teşkilat yönünden etkilemiştir.
- Farklı coğrafyalara yayılıp çok sayıda devlet kurmaları, Türk tarihini bütün olarak incelemeyi zorlaştırmıştır.
- Uzak bölgelere göç eden bazı topluluklar millî benliklerini kaybetmiştir.
NOT: Atın evcilleştirilmesi ve atlı araba kullanımı göçleri kolaylaştırmıştır. Divan-ı Lügati't-Türk'te at için "Türk'ün kanadı" denir. Ana yurttan ayrılan ilk topluluklar Yakut ve Çuvaş Türkleridir.