18. Yüzyıl Islahatları

Lale Devri, I. Mahmut, III. Mustafa, I. Abdülhamit ve III. Selim (Nizam-ı Cedit) ıslahatları.

Lale Devri (III. Ahmet, 1718–1730)

  • Avrupa'da ilk kez geçici elçilikler açıldı: Viyana, Paris (Yirmisekiz Mehmet Çelebi — Sefaretname), Moskova.
  • İbrahim Müteferrika ilk özel matbaayı kurdu (ilk basılan eser: Vankulu Lügatı). Matbaa, Avrupa'dan gelen ilk teknik yenilik oldu.
  • İlk itfaiye (Tulumbacılar Ocağı), ilk çiçek aşısı, kâğıt-çini-kumaş fabrikaları, Sadabad Kasrı. Sadrazam: Nevşehirli Damat İbrahim Paşa; şair Nedim, nakkaş Levni.
NOT: Bu dönemde askerî ıslahat yapılmamıştır. Patrona Halil İsyanı ile Lale Devri sona ermiştir. "Lale Devri" adını ilk kez Yahya Kemal Beyatlı kullanmıştır.

I. Mahmut Dönemi

  • İlk kez Batı tarzı askerî ıslahat yapan padişah; Avrupa'dan uzman getirdi (Humbaracı Ahmet Paşa / Comte de Bonneval).
  • Hendesehane (ilk askerî teknik okul) kuruldu; bölük-tabur-alay düzeni yeniden düzenlendi.

III. Mustafa Dönemi

İç borçlanma (Esham) yoluna gidildi; Baron de Tott Sürat Topçuları Ocağı'nı kurdu; donanma ıslah edildi.

I. Abdülhamit Dönemi

İstihkâm Okulu ve Mühendishane-i Bahri Hümayun (ilk denizcilik okulu) açıldı; ulufe alım-satımı yasaklandı; yabancı uzmanlar için Müslüman olma şartı kaldırıldı.

III. Selim Dönemi (Nizam-ı Cedit)

  • İlk radikal ve programlı ıslahatları yapan padişah; ıslahatlara Nizam-ı Cedit denir. Uzmanlara Layiha (rapor) hazırlatıldı; Meşveret Meclisi kuruldu.
  • Nizam-ı Cedit ordusu için İrad-ı Cedit hazinesi; Matbaa-i Amire (ilk devlet matbaası); Levent ve Selimiye kışlaları; Mühendishane-i Berri Hümayun.
  • İlk sürekli elçilik Londra'da açıldı (Yusuf Agâh Efendi). Kabakçı Mustafa İsyanı ile tahttan indirildi.
Islahatların genel özellikleri: Batı'nın askerî-teknik üstünlüğü kabul edildi, batılılaşma başladı; ıslahatlar halktan değil devlet adamlarından geldi, genelde askerî alandaydı; ulema ve yeniçeriler tepki gösterdi.
Tahttan indiren isyanlar: Edirne Olayı → II. Mustafa; Patrona Halil → III. Ahmet; Kabakçı Mustafa → III. Selim.