Genel Çerçeve
Duraklama Dönemi, 1579 Sokullu'nun ölümüyle başlayıp 1699 Karlofça Antlaşması'na kadar sürer. En fazla padişah ve sadrazam değişikliğinin yaşandığı dönemdir (≈120 yılda 12 padişah, 61 sadrazam).
İç Nedenler
- Merkezî yönetimin bozulması: kafes usulü, şehzadelerin tecrübesiz tahta çıkması, saray kadınlarının müdahalesi, sık taht değişiklikleri.
- Ordunun bozulması: "Ocak devlet içindir" yerine "devlet ocak içindir" anlayışı, kanunsuz asker alımı, tımarın bozulması.
- Ekonominin bozulması: ticaret yollarının yön değiştirmesi, uzun savaşlar, kapitülasyonlar, üretim düşüşü.
- Eğitimin bozulması: bilimsel gelişmelerin takip edilmemesi, beşik uleması sistemi.
Dış Nedenler
Devletin doğal sınırlarına ulaşması, Coğrafi Keşifler, Rönesans-Reform, Haçlı ittifakı ve güçlü devletlere komşu olunması.
Duraklama Dönemi İsyanları
- İstanbul (Merkez) İsyanları: Yeniçeriler tarafından çıkarıldı; rejime değil kişilere karşıydı. Maaşların ödenmemesi, ayarı düşük para verilmesi sebep oldu. II. Osman öldürüldü; IV. Mehmet döneminde Çınar Olayı (Vaka-i Vakvakiye) yaşandı.
- Celali (Anadolu) İsyanları: 17. yy'da halk tarafından çıkarıldı (ad, Yavuz dönemi Bozoklu Celal isyanından gelir). Sebep: tımarın bozulması, ekonomik sıkıntı, ağır vergiler. (Karayazıcı, Deli Hasan, Canbolatoğlu, Kalenderoğlu.)
- Eyalet İsyanları: yöneticilerin keyfî uygulamalarından (Eflak, Boğdan, Bağdat, Yemen, Trablusgarp).
NOT: Bu dönem isyanlarında milliyetçilik etkisi yoktur. Devletin gidişatı için Kâtip Çelebi, Koçi Bey ve Ayni Ali Efendi raporlar hazırlamıştır.