II. Türk Beylikleri
| Beylik | Bölge / Özellik |
|---|---|
| Osmanoğulları | Söğüt-Domaniç; ileride Anadolu birliğini kuracak beylik. |
| Karamanoğulları | Konya-Karaman; Türkçeyi ilk kez resmî dil ilan eden (1277) en güçlü beylik. |
| Germiyanoğulları | Kütahya; toprakları çeyiz yoluyla Osmanlı'ya katıldı. |
| Karesioğulları | Balıkesir-Çanakkale; Osmanlı'ya katılan ilk beylik. |
| Aydınoğulları | İzmir-Aydın; en güçlü denizci beylik (Gazi Umur Bey). |
| Dulkadiroğulları | Maraş; Osmanlı'ya katılan son beylik. |
| Hamitoğulları | Isparta; topraklarının bir kısmını Osmanlı'ya sattı. |
| Menteşe / Saruhan / Ramazan / Candar | Muğla / Manisa / Adana / Kastamonu-Sinop. |
Ahilik Teşkilatı
- Esnaf-zanaatkâr kuruluşudur; kurucusu Ahi Evran (Letaif-i Hikmet eseri), manevi lideri Hacı Bektaş Veli. Kuralları Fütüvvetname'de yazılıdır.
- Temelleri I. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Kayseri'de atıldı; temel meslek debbağlık (dericilik). Gayrimüslimler üye olamazdı.
- İşlevleri: kalite kontrolü, fiyat belirleme (narh), işyeri açma belgesi (gedik), üyelere kredi, mesleki-ahlaki eğitim; üretici tüketiciyi korur.
Görevliler: Kethüda (devlet-ahi arabulucusu), Yiğitbaşı (disiplin/ceza), Nakip (esnaf-şeyh arabulucusu).
Mimari Eserler
Konya Alaeddin Camii, Sivas Ulu Cami, Karatay Medresesi, İnce Minareli Medrese, Sivas Gök Medrese, Erzurum Çifte Minareli Medrese.
- Anadolu Selçuklu'nun ilk külliyesi: Kayseri Huand Hatun Külliyesi.
- Anadolu'nun en eski hastanesi: Gevher Nesibe Darüşşifası; ilk kervansaray: Alay Han.
- Anadolu'daki ilk medrese: Yağbasan Medresesi (Danişmentli).
Bilim ve Edebiyat
| Kişi | Eser / Özellik |
|---|---|
| Mevlana | Mesnevi, Divan-ı Kebir, Fihi Mafih |
| Hacı Bektaş Veli | Ahiliğin manevi lideri; Makalat |
| Yunus Emre | Anadolu'da Türk şiirinin öncüsü; Divan, Risaletü'n-Nushiye |
| Hoca Dehhani | İlk divan edebiyatçısı; Selçuklu Şehnamesi |
| Âşık Paşa | Garipname |
| Muhiddin Arabi | "Şeyh-i Ekber" |
| Hacı Paşa | "Anadolu'nun İbn-i Sina'sı" |
NOT: A.S.D'de merkezî otorite daha güçlüdür. Arazi dağıtımından Divan-ı Pervane (başında pervaneci), donanma komutanından Meliküssevahil sorumluydu.